ഇരുളിനെ അകറ്റുന്ന വെളിച്ചം; ദീപാവലി പകരുന്ന പ്രത്യാശ

ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തെയും പാരമ്പര്യത്തെയും ഒരുപോലെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ആഘോഷമാണ് ദീപാവലി. വെളിച്ചത്തിന്റെ ഉത്സവം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദീപാവലി കേവലം ഒരു മതാചാരമല്ല; പ്രത്യാശയുടെയും സന്തോഷത്തിന്റെയും ഐക്യത്തിന്റെയും പുതുതുടക്കത്തിന്റെയും പ്രതീകം കൂടിയാണ്. തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മയുടെയും ഇരുളിനുമേൽ വെളിച്ചത്തിന്റെയും അജ്ഞതയ്ക്കുമേൽ അറിവിന്റെയും വിജയമാണ് ഈ ആഘോഷം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന അടിസ്ഥാനസന്ദേശം. 2026 നവംബർ എട്ടിന് രാജ്യമെമ്പാടും ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ ഈ സന്ദേശത്തിന്റെ പ്രസക്തി കൂടുതൽ ഓർമിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

ദീപാവലിയുടെ ഐതിഹ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഉത്തരേന്ത്യയിൽ പതിനാലുവർഷത്തെ വനവാസത്തിനുശേഷം ശ്രീരാമൻ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയതിന്റെ ഓർമയായാണ് ആഘോഷം. ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ നരകാസുരനെ വധിച്ചതുമായി ദീപാവലി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സമ്പത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ദേവതയായ മഹാലക്ഷ്മിയെ ആരാധിക്കുന്നതും ഈ ദിനത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ജൈനമതവിശ്വാസികൾ മഹാവീരന്റെ നിർവാണത്തെയും സിഖ് മതവിശ്വാസികൾ ബന്ദി ഛോർ ദിവസ് എന്ന ചരിത്രസ്മരണയെയും ഈ കാലയളവിൽ അനുസ്മരിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത വിശ്വാസങ്ങൾക്കിടയിലും വെളിച്ചത്തിന്റെയും നന്മയുടെയും സന്ദേശം പങ്കുവയ്ക്കുന്ന ആഘോഷമായി ദീപാവലി മാറുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വരതയുടെ മനോഹരമായ ഉദാഹരണമാണ്.

വീടുകൾ വൃത്തിയാക്കി അലങ്കരിക്കുക, മൺചെരാതുകൾ തെളിയിക്കുക, പൂക്കളും വർണാഭമായ രംഗോലികളും ഒരുക്കുക, പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുക, മധുരപലഹാരങ്ങൾ കൈമാറുക, ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സന്ദർശിക്കുക തുടങ്ങിയവ ദീപാവലി ആഘോഷത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളാണ്. ധൻതേരസ് മുതൽ ഭായ് ദൂജ് വരെയുള്ള ആഘോഷദിനങ്ങൾ കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്കും സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മയ്ക്കും പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ലക്ഷ്മീപൂജയും ഗണപതിപൂജയും പല കുടുംബങ്ങളിലും പ്രധാന ആചാരങ്ങളാണ്. വ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങൾ പുതിയ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും സ്വർണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്തുക്കൾ വാങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നത് ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് കാണുന്നത്.

ആഘോഷത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവശവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. വസ്ത്രവിപണി, ആഭരണവ്യാപാരം, മധുരപലഹാര നിർമാണം, പൂക്കച്ചവടം, അലങ്കാരവസ്തുക്കൾ, കരകൗശല ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, സമ്മാനവിപണി തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകൾക്ക് ദീപാവലി വലിയ ഉണർവ് നൽകുന്നു. ചെറുകിട വ്യാപാരികൾക്കും പരമ്പരാഗത തൊഴിലാളികൾക്കും പ്രാദേശിക ഉൽപ്പന്ന നിർമാതാക്കൾക്കും ഈ കാലയളവ് നിർണായകമാണ്. പ്രാദേശികമായി നിർമിച്ച മൺവിളക്കുകളും കൈത്തറി ഉൽപ്പന്നങ്ങളും വാങ്ങുന്നതിലൂടെ ചെറുകിട സംരംഭങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാനും ആഘോഷത്തെ കൂടുതൽ അർഥവത്താക്കാനും കഴിയും. സമ്മാനങ്ങൾ കൈമാറുന്നതിലുപരി സ്നേഹവും കരുതലും പങ്കുവയ്ക്കുന്നതാണ് ദീപാവലിയുടെ യഥാർഥ സൗന്ദര്യം.

എന്നാൽ ആഘോഷത്തിന്റെ ആവേശത്തിനിടയിൽ പരിസ്ഥിതിയോടും പൊതുജനാരോഗ്യത്തോടുമുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം മറക്കരുത്. പടക്കങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പുകയും ശബ്ദവും വായുമലിനീകരണത്തിനും ശബ്ദമലിനീകരണത്തിനും കാരണമാകുന്നു. കുട്ടികൾ, വയോധികർ, ശ്വാസകോശസംബന്ധമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകളുള്ളവർ, വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ എന്നിവർക്കും ഇത് പ്രയാസമുണ്ടാക്കാം. പ്ലാസ്റ്റിക് അലങ്കാരങ്ങളും അമിതമായ വൈദ്യുതിവിളക്കുകളും ആഘോഷശേഷമുള്ള മാലിന്യവും പരിസ്ഥിതിക്ക് അധികഭാരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. മൺവിളക്കുകൾക്കും പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന അലങ്കാരങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകുകയും മാലിന്യം വേർതിരിച്ച് സംസ്കരിക്കുകയും പടക്കങ്ങളുടെ ഉപയോഗം ഒഴിവാക്കുകയോ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുകയും വേണം. ആഘോഷം പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർക്കാത്തതായിരിക്കണം.

ദീപാവലിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം വീടുകളിൽ വിളക്കുകൾ തെളിയിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. സമൂഹത്തിലെ ദാരിദ്ര്യം, അസമത്വം, വിവേചനം, വിദ്വേഷം, അജ്ഞത തുടങ്ങിയ ഇരുട്ടുകളെ അകറ്റാനുള്ള മനോഭാവം ഓരോരുത്തരിലും വളരണം. ആഘോഷദിനത്തിൽ ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും ഇല്ലാത്തവരെ ഓർക്കുക, അർഹരായവർക്ക് സഹായം നൽകുക, ഒറ്റപ്പെട്ടവരെയും ദുരിതമനുഭവിക്കുന്നവരെയും ചേർത്തുപിടിക്കുക എന്നിവയാണ് ദീപാവലിയുടെ മാനവികമൂല്യങ്ങളെ ജീവിതത്തിൽ പകർത്താനുള്ള വഴികൾ. അയൽക്കാരനോടും സഹജീവികളോടും കരുണയും സഹിഷ്ണുതയും പുലർത്തുമ്പോഴാണ് ആഘോഷം യഥാർഥത്തിൽ അർഥവത്താകുന്നത്.

വെളിച്ചം തെളിയിക്കുന്നത് ഒരു നിമിഷത്തെ ചടങ്ങാണ്; എന്നാൽ മനസ്സിലെ ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നത് നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനമാണ്. പരസ്പരവിശ്വാസവും സമാധാനവും സാഹോദര്യവും വളർത്തുന്ന സമൂഹനിർമാണത്തിന് ദീപാവലി പ്രചോദനമാകണം. മതത്തിന്റെയും ഭാഷയുടെയും പ്രദേശത്തിന്റെയും അതിരുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന സ്നേഹത്തിന്റെ വെളിച്ചമായി ഈ ആഘോഷം മാറട്ടെ. വീടുകളിൽ തെളിയുന്ന ഓരോ ദീപവും പ്രത്യാശയുടെയും നന്മയുടെയും പുതിയൊരു പുലരിയുടെയും അടയാളമാകട്ടെ.